รถยนต์ไฮบริดทั้งหมดเป็นเกียร์อัตโนมัติหรือไม่?

รถยนต์ไฮบริดน้ำมัน-ไฟฟ้า (HEV) สามารถชาร์จแบตเตอรี่เองได้ในระหว่างการขับขี่จริงๆ โดยกลไกหลักคือการแปลงพลังงานจากเครื่องยนต์ในสถานะโหลดต่ำ และเทคโนโลยีกู้คืนพลังงานจลน์เมื่อเบรกเพื่อเสริมพลังงานไฟฟ้า แบตเตอรี่ของรถประเภทนี้ไม่จำเป็นต้องชาร์จจากแหล่งพลังงานภายนอก ในระหว่างการใช้งานปกติเครื่องยนต์จะขับเคลื่อนรถและจ่ายพลังงานบางส่วนให้กับเครื่องกำเนิดไฟฟ้าเพื่อชาร์จ ในขณะที่ระบบเบรกแบบรีเจนเนอเรทีฟจะแปลงพลังงานจลน์ที่สูญเสียไปเป็นไฟฟ้าเก็บไว้ ตัวอย่างเช่น รถ HEV อย่าง Toyota Corolla Altis Hybrid สามารถรักษาระดับแบตเตอรี่ได้ด้วยการกู้คืนพลังงานในช่วงเลื่อนไหล (coasting) โดยไม่จำเป็นต้องชาร์จเพิ่มเติมในสภาพการขับขี่ปกติ เพียงเติมน้ำมันเป็นประจำก็เพียงพอต่อความต้องการใช้งาน ข้อควรระวังคือหากรถขับเคลื่อนด้วยความเร็วต่ำเป็นเวลานานหรือไม่ใช้งาน อาจทำให้แบตเตอรี่เสื่อมสภาพ ในกรณีนี้แนะนำให้ชาร์จไฟผ่านช่องทางที่เหมาะสม ต่างจาก HEV รถยนต์ไฮบริดแบบเสียบชาร์จ (PHEV) แม้จะรองรับการชาร์จในระหว่างการขับขี่ แต่หลักแล้วต้องพึ่งพาสถานีชาร์จภายนอก ในขณะที่รถไฮบริดมาตรฐานด้วยการออกแบบระบบพลังงานที่สามารถหมุนเวียนได้เอง เหมาะสมสำหรับพื้นที่ที่มีโครงสร้างพื้นฐานการชาร์จจำกัด ทั้งยังคงประสิทธิภาพการประหยัดน้ำมันและความสะดวกในการใช้งาน

ความแตกต่างหลักระหว่างรถยนต์ปลั๊กอินไฮบริด (PHEV) และรถยนต์ไฮบริด (HEV) อยู่ที่ 4 ด้าน ได้แก่ วิธีการชาร์จ ความจุแบตเตอรี่ สิทธิประโยชน์ทางนโยบาย และสถานการณ์การใช้งาน PHEV มีแบตเตอรี่ความจุสูง 15-30 kWh รองรับการชาร์จภายนอก และวิ่งด้วยไฟฟ้าล้วนได้ 50-200 กิโลเมตร เหมาะสำหรับการเดินทางระยะสั้นโดยไม่สิ้นเปลืองเชื้อเพลิง สำหรับการเดินทางไกล จะเปลี่ยนไปใช้โหมดไฮบริดและได้รับสิทธิประโยชน์ทางนโยบายสำหรับรถยนต์พลังงานใหม่ เช่น ป้ายทะเบียนสีเขียวและการยกเว้นภาษีซื้อ ในทางกลับกัน รถยนต์ไฮบริด (HEV) มีแบตเตอรี่เพียง 1-2 kWh อาศัยเครื่องยนต์และการกู้คืนพลังงานจลน์เพื่อเติมพลังงาน ระยะทางการวิ่งด้วยไฟฟ้าล้วนน้อยกว่า 5 กิโลเมตร ไม่สามารถชาร์จภายนอกได้ และจัดอยู่ในประเภทรถยนต์ประหยัดพลังงาน ต้องใช้ป้ายทะเบียนสีฟ้าและไม่ได้รับสิทธิประโยชน์ทางนโยบายใดๆ ในแง่ของกำลัง PHEV สามารถขับเคลื่อนได้ด้วยมอเตอร์เพียงอย่างเดียวเมื่อชาร์จเต็มแล้ว โดยมีอัตราเร่งใกล้เคียงกับรถยนต์ไฟฟ้าล้วน เมื่อแบตเตอรี่หมด รถยนต์จะเปลี่ยนไปใช้โหมดไฮบริด อย่างไรก็ตาม รถยนต์ไฮบริดไฟฟ้าส่วนใหญ่ใช้น้ำมันเชื้อเพลิง โดยมอเตอร์จะช่วยเฉพาะในความเร็วต่ำเท่านั้น ทำให้ประสบการณ์การขับขี่ใกล้เคียงกับรถยนต์ที่ใช้น้ำมันเชื้อเพลิงแบบดั้งเดิม ในแง่ของค่าใช้จ่ายในการใช้งาน รถยนต์ไฮบริดแบบเสียบปลั๊กมีค่าใช้จ่ายประมาณ 0.1-0.2 บาทต่อกิโลเมตรเมื่อมีที่ชาร์จไฟ หากไม่มีที่ชาร์จไฟ อัตราการสิ้นเปลืองน้ำมันเชื้อเพลิงจะสูงกว่ารถยนต์ไฮบริดที่ใช้น้ำมันเบนซินเล็กน้อยเมื่อแบตเตอรี่หมด รถยนต์ไฮบริดที่ใช้น้ำมันเบนซินมีอัตราการสิ้นเปลืองน้ำมันเชื้อเพลิงเฉลี่ยที่คงที่ 4-5 ลิตร/100 กิโลเมตร ทำให้เหมาะสำหรับผู้ใช้ที่ไม่มีที่ชาร์จไฟ เมื่อเลือกซื้อรถยนต์ไฮบริดแบบเสียบปลั๊ก ควรพิจารณาปัจจัยต่างๆ เช่น ความสะดวกในการชาร์จ ระยะทางในการเดินทาง และข้อกำหนดของนโยบาย รถยนต์ไฮบริดแบบเสียบปลั๊กเหมาะสำหรับผู้ใช้ในเมืองที่มีสถานีชาร์จไฟที่บ้านและเดินทางระยะสั้นบ่อยๆ ในขณะที่รถยนต์ไฮบริดที่ใช้น้ำมันเบนซินเหมาะสำหรับการเดินทางระยะไกลหรือสถานการณ์ที่ไม่สะดวกในการชาร์จไฟ

รถยนต์ฮีบริด (HEV) ไม่จำเป็นต้องชาร์จพลังงานจากแหล่งพลังงานภายนอก เนื่องจากพลังงานไฟฟ้าของมันส่วนใหญ่มาจากพลังงานที่เหลืออยู่เมื่อเครื่องยนต์ทำงาน และพลังงานจลน์ที่รับคืนกลับมาตอนรถช้าลงหรือเบรก ซึ่งกระบวนการนี้เรียกว่า การเบรกเพื่อสร้างพลังงานใหม่ ระบบฮีบริดจะจัดสรรการขับเคลื่อนด้วยเชื้อเพลิงและไฟฟ้าได้อย่างชาญฉลาด โดยในช่วงความเร็วต่ำหรือเริ่มขับรถจะใช้มอเตอร์ช่วยเป็นอันดับแรก เพื่อลดการใช้เชื้อเพลิงและเพิ่มการตอบสนองของกำลัง ขณะที่ประจุไฟฟ้าในแบตเตอรี่จะถูกเติมอัตโนมัติเสมอผ่านวิธีดังกล่าว เพื่อสร้างวงจรพลังงานปิด สิ่งที่ควรทราบคือ รถยนต์ฮีบริดแบบเสียบชาร์จได้ (PHEV) เป็นข้อยกเว้น เนื่องจากต้องชาร์จจากภายนอกและมีระยะทางการขับขี่ด้วยไฟฟ้าเพียงอย่างเดียวที่ยาวกว่า แต่รถยนต์ฮีบริดทั่วไปสามารถใช้งานได้เพียงแค่เติมน้ำมันเชื้อเพลิงเท่านั้น เทคโนโลยีประเภทนี้ช่วยเพิ่มประสิทธิภาพการใช้เชื้อเพลิงได้อย่างชัดเจน ตัวอย่างเช่น ระบบฮีบริดของโตโยต้ามีการใช้อย่างแพร่หลายในตลาดประเทศไทย โดยมีอัตราการสิ้นเปลืองเชื้อเพลิงรวมที่ต่ำถึง 3-4 ลิตรต่อ 100 กิโลเมตร พร้อมทั้งช่วยลดการปล่อยไอเสีย ซึ่งเหมาะสำหรับผู้บริโภคที่ให้ความสำคัญกับการประหยัดพลังงานและการรักษาสิ่งแวดล้อม

รถยนต์ไฮบริด (รวมถึง HEV (รถยนต์ไฮบริดเชื้อเพลิง-ไฟฟ้า) และ PHEV (รถยนต์ไฮบริดที่สามารถเสียบชาร์จ)) จริงๆ แล้วต้องใช้เชื้อเพลิง แต่ความถี่ในการเติมเชื้อเพลิงจะขึ้นอยู่กับประเภทรถและสถานการณ์การใช้งาน รถ HEV เช่น โตโยต้าเคมรีไฮบริดขับเคลื่อนโดยอาศัยเชื้อเพลิงอย่างเต็มที่ แบตเตอรี่จะชาร์จผ่านการกักเก็บพลังงานกลับคืนและการทำงานของเครื่องยนต์ ไม่ต้องเสียบชาร์จจากภายนอก ดังนั้นจึงต้องเติมเชื้อเพลิงเป็นประจำ อัตราสิ้นเปลืองเชื้อเพลิงโดยทั่วไปจะต่ำกว่ารถยนต์ที่ใช้น้ำมันแบบดั้งเดิม 30-40% รถ PHEV เช่น บายดีอีฮัน DM-i แม้ว่าจะมีความสามารถในการขับเคลื่อนด้วยไฟฟ้าเพียงอย่างเดียว (ประมาณ 55-120 กิโลเมตร) ซึ่งสามารถตอบสนองความต้องการในการเดินทางระยะสั้นได้ แต่การไม่เติมเชื้อเพลิงเป็นเวลานานอาจทำให้ชิ้นส่วนระบบเชื้อเพลิงเสื่อมสภาพ จึงแนะนำให้เติมเชื้อเพลิงทุก 1-2 เดือนเพื่อรักษาสภาพการทำงานของระบบ ในสภาพเชื้อเพลิงและแบตเตอรี่เต็ม ความสามารถในการขับเคลื่อนรวมกันสามารถทำได้มากกว่า 1,000 กิโลเมตร รถ EREV (รถยนต์ไฮบริดแบบขยายระยะทาง) เช่น ไอเดียล ONE เมื่อมีประจุไฟฟ้าเพียงพอสามารถขับเคลื่อนด้วยไฟฟ้าได้ แต่สำหรับการเดินทางไกลยังจำเป็นต้องเติมเชื้อเพลิงเพื่อให้เครื่องยนต์สามารถผลิตไฟฟ้าได้ โดยสรุป เทคโนโลยีไฮบริดช่วยเพิ่มประสิทธิภาพการใช้พลังงานผ่านการทำงานร่วมกันระหว่างเชื้อเพลิงและไฟฟ้า ผู้ใช้งานควรเลือกประเภทรถยนต์ไฮบริดที่เหมาะสมตามสภาพการชาร์จและพฤติกรรมการขับขี่ของตนเอง เพื่อให้เกิดความสมดุลระหว่างความประหยัดและความสะดวกสบาย

อายุการใช้งานรวมของรถไฮบริดมักอยู่ในช่วง 10 ถึง 15 ปี ขึ้นอยู่กับประเภทแบตเตอรี่ นิสัยการใช้งาน และการบำรุงรักษา ระบบไฮบริดที่ไม่ต้องเสียบชาร์จ (HEV) ที่มีตัวแทนอย่าง Toyota THS และ Honda i-MMD ใช้แบตเตอรี่นิกเกิล-เมทัลไฮไดรด์ และกลยุทธ์การชาร์จและคายประจุแบบตื้น อายุแบตเตอรี่โดยทั่วไปสามารถใช้งานได้มากกว่า 10 ปี บางรุ่นอาจเกิน 15 ปี และเครื่องยนต์ที่ทำงานภายใต้ภาระต่ำจึงมีอายุการใช้งานที่ยาวนานกว่ารถยนต์ที่ใช้น้ำมันเชื้อเพลิงทั่วไป ส่วนรถไฮบริดแบบเสียบชาร์จได้ (PHEV) เช่น BYD DM-i แม้จะต้องมีการชาร์จและคายประจุแบบลึก แต่รุ่นที่ใช้แบตเตอรี่ลิเธียมเหล็กฟอสเฟตมีอายุการใช้งานทางทฤษฎีถึง 12 ปีหรือ 300,000 กิโลเมตร หากรักษาระดับประจุไฟฟ้าไว้ที่ 20%-80% และหลีกเลี่ยงการขับขี่แบบสุดขั้ว อายุการใช้งานก็จะใกล้เคียงกับระดับของ HEV อายุการใช้งานของมอเตอร์ไฟฟ้ามักเกิน 20 ปี และมีค่าใช้จ่ายในการบำรุงรักษาต่ำกว่ารถยนต์ที่ใช้น้ำมันเชื้อเพลิงทั่วไป ปัจจัยสำคัญที่ส่งผลต่ออายุการใช้งาน ได้แก่ อุณหภูมิแวดล้อม (ความร้อนสูงเร่งการเสื่อมสภาพของแบตเตอรี่ ส่วนอุณหภูมิต่ำส่งผลต่อระยะทางแต่ไม่ทำลายอายุการใช้งานโดยตรง) นิสัยการชาร์จ (การชาร์จแบบช้าดีกว่าชาร์จเร็ว) การบำรุงรักษาเป็นประจำ (เช่น การปรับสมดุลแบตเตอรี่สามารถยืดอายุการใช้งานได้ถึง 30%) เป็นต้น แนะนำให้เลือกรุ่นที่มีระบบควบคุมอุณหภูมิแบตเตอรี่ ผู้ใช้ในภาคเหนือควรให้ความสำคัญกับฟังก์ชันทำความร้อนล่วงหน้า ส่วนผู้ที่ต้องการใช้รถในระยะยาวอาจเลือก HEV หรือแบรนด์ที่ให้การรับประกันแบตเตอรี่ตลอดอายุการใช้งาน